Waarom levensverhalen niet verloren mogen gaan

Waarom sommige verhalen niet samen met hun verteller mogen verdwijnen

Bene fac, nec respice.

Doe goed en zie niet om.

Die woorden staan bovenaan het symbolische wapen dat ik voor ons maakte. Geen officieel familiewapen en geen poging om belangrijker te lijken dan we zijn. Wel een beeld waarin waarden samenkomen die voor ons belangrijk zijn.

Mens.
Natuur.
Harmonie.
In actie.

Een boom met diepe wortels. Een zwaard met een hart. Een kompas. De natuur. De weg die voor ons ligt. En boven alles die ene zin:

Bene fac, nec respice.

Doe het goede.

En kijk niet voortdurend achterom om te zien wie het gemerkt heeft, wie je bedankt, wie applaudisseert of wat je ervoor terugkrijgt.

Ik had nooit gedacht dat precies die woorden zo sterk zouden samenvallen met een ontmoeting die we onlangs hadden.

Een ontmoeting die helemaal niet gepland was.

De vrouw met de rode hoed

Er zijn van die gesprekken die niet in je agenda staan.

Er hangt geen Zoomlink aan.

Er is geen voorbereiding, geen doelstelling en al helemaal geen businessmodel.

Ze gebeuren gewoon.

Omdat je ergens bent.

Omdat je kijkt.

Omdat je nieuwsgierig genoeg bent om tegen een wildvreemde goeiedag te zeggen.

En in ons geval misschien ook een beetje omdat we rondlopen met een hond met een hoedje op.

Wij geloven nog in zoiets eenvoudigs als menselijke verbinding.

Een blik. Een glimlach. Een opmerking. Een vraag.

En plots praat je met iemand die je vijf minuten voordien nog nooit gezien hebt.

Zo ontmoetten we haar.

Ze droeg een rode hoed en een prachtig kleed. Een verschijning waarvan je bijna automatisch dacht:

daar zit een verhaal achter.

Alleen bleek er niet één verhaal achter te zitten.

Er zat een heel leven achter.

Ze vertelde ons dat ze als tekenares bij Chanel had gewerkt.

Dat ze Yves Saint Laurent persoonlijk had gekend en zijn muze was geweest.

Dat ze later zelfstandig ontwerpen maakte voor enkele van de grote modehuizen van de wereld.

En alsof dat nog niet genoeg geschiedenis was voor één mensenleven, vertelde ze ook over mensen die voor de meesten van ons ondertussen namen uit boeken zijn geworden.

Stijn Streuvels bijvoorbeeld.

Ze had hem persoonlijk gekend.

Laat dat even binnenkomen.

Wij stonden niet in een museum.

Niet voor een vitrinekast met een oud document.

Niet naar een documentaire op televisie te kijken.

We stonden tegenover een mens.

Een mens die kon zeggen:

“Ik was erbij.”

Een wandelend archief

Dat is wat mij sindsdien niet meer loslaat.

We spreken over erfgoed alsof het gebouwen, schilderijen, boeken en archieven zijn.

En uiteraard zijn die belangrijk.

Maar soms loopt een archief gewoon op twee benen rond.

Met rimpels.

Een rode hoed.

Een bepaalde manier van spreken.

Een blik die verandert wanneer een herinnering terugkomt.

Een lach wanneer plots een naam uit een ander tijdperk valt.

In één mensenhoofd kan een bibliotheek zitten waarvoor je anders verschillende archieven nodig hebt.

En wanneer die mens er niet meer is, kan ook een deel van die bibliotheek verdwijnen.

Niet de grote feiten. Die vinden we misschien nog wel terug.

Maar het menselijke gedeelte.

Hoe rook die ruimte?

Hoe sprak die persoon?

Waar werd om gelachen?

Waarover zweeg men?

Hoe voelde het om daar werkelijk bij te zijn?

Welke anekdote werd nooit opgeschreven omdat niemand ooit dacht dat ze belangrijk genoeg was?

Dat vind je niet noodzakelijk via Google.

En plots dacht ik tijdens dat gesprek:

dit mag niet verdwijnen.

“Dat moeten we ooit eens opnemen”

Ik hoor het ons zo vaak zeggen.

Mijn vader draagt bijvoorbeeld een enorme hoeveelheid kennis en verhalen mee over de wereld van de zeezenders en piratenradio.

Hun opkomst.

Hun teloorgang.

De techniek.

De mensen erachter.

De rebellie.

De commerciële belangen.

De vrijheid.

De risico’s.

Een tijd waarin mensen letterlijk de zee op gingen om radio te maken.

Ik kan daar een geschiedenisboek over lezen.

Maar dat is iets anders dan iemand horen vertellen die die wereld zelf heeft gekend.

En toch zeggen we gemakkelijk:

“Papa, dat moeten we ooit eens opnemen.”

“Vertel dat later nog eens.”

“We moeten daar eens rustig voor gaan zitten.”

Tot er op een dag geen later meer is.

Dat besef raakt mij.

Niet vanuit angst.

Wel vanuit verantwoordelijkheid.

Rouw begint soms vóór het afscheid

Misschien raakt het mij dit jaar ook sterker omdat rouw in verschillende vormen aanwezig is.

We koppelen rouw meestal aan sterven.

Iemand overlijdt en wij nemen afscheid.

Maar een mens rouwt tijdens zijn leven veel vaker.

Om een periode die voorbij is.

Om een rol die verandert.

Om kinderen die groot worden.

Om wie je vroeger was.

Om mogelijkheden die ooit vanzelfsprekend waren.

Om dromen die een andere vorm krijgen.

En soms rouw je zelfs om iets dat vandaag nog bestaat, juist omdat je beseft dat het niet eeuwig zal blijven bestaan.

Dat klinkt zwaar.

Maar ik ervaar ook het tegenovergestelde.

Vergankelijkheid maakt dingen kostbaar.

Als je oneindig veel gesprekken met iemand zou kunnen voeren, waarom zou je vandaag dan echt luisteren?

Als je denkt dat iemand er altijd zal zijn, waarom zou je vandaag die vraag stellen?

De eindigheid van iets maakt het moment niet minder mooi.

Ze maakt het belangrijker.

Misschien moeten we minder verhalen produceren en meer verhalen bewaren

We leven in een merkwaardige tijd.

Iedere dag moet er nieuwe content zijn.

Nieuwe reels.

Nieuwe podcasts.

Nieuwe filmpjes.

Nieuwe meningen.

Nieuwe posts.

Morgen is wat vandaag verscheen alweer oud.

Ik doe daar zelf aan mee.

Ook ik maak content.

Maar misschien moeten we af en toe ophouden met voortdurend nieuwe verhalen te produceren…

en eerst kijken welke oude verhalen dreigen te verdwijnen.

Want wanneer een mens sterft, verliezen we soms veel meer dan een mens.

We verliezen kennis.

Dialect.

Humor.

Liedjes.

Ambachten.

Familieverhalen.

Herinneringen.

Een tijdsgeest.

En soms een klein stukje geschiedenis waarvan niemand wist dat het alleen nog in dat ene hoofd bestond.

Verhalenvastlegger

Daar is bij mij iets uit beginnen groeien.

En ik weet nog niet helemaal wat het gaat worden.

Dat vind ik eigenlijk mooi.

Als ondernemer ben je gewend om onmiddellijk vragen te stellen.

Wat is het product?

Wat is het verdienmodel?

Wie is de doelgroep?

Hoe gaan we het vermarkten?

Hoe kunnen we het opschalen?

Maar misschien hoeft niet ieder waardevol idee onmiddellijk een businessmodel te hebben.

Sommige dingen mogen eerst betekenis krijgen.

Ik weet alleen dit:

ik wil verhalen vastleggen.

Ik wil niet alleen verhalenverteller zijn.

Ik wil verhalenvastlegger worden.

Mensen gaan opzoeken zolang ze hun verhaal nog zelf kunnen vertellen.

Niet achteraf zeggen:

“Verdorie, dat hadden we moeten opnemen.”

Nu.

Met hun eigen stem.

Hun woorden.

Hun gezicht.

Hun lach.

Hun stiltes.

Want soms zit een heel leven in die paar seconden waarin iemand niets zegt voordat hij verder vertelt.

Misschien wordt het film.

Misschien audio.

Misschien een podcastreeks.

Geschreven levensverhalen.

Korte documentaires.

Of een combinatie die vandaag nog geen naam heeft.

De vorm weet ik nog niet.

De reden wel.

Sommige verhalen zijn te waardevol om samen met hun verteller te laten verdwijnen.

En daarom vraag ik hulp

Dit is ook mijn steen in de vijver.

Ik kan dit niet alleen.

En ik hoef het ook niet alleen te doen.

Ik zoek mensen die dit lezen en ergens vanbinnen hetzelfde voelen.

Mensen met ervaring in film, documentaire, fotografie, audio, montage, oral history, journalistiek, storytelling of archivering.

Mensen die weten hoe je dit professioneel en respectvol kunt vastleggen.

Misschien heb je materiaal.

Een locatie.

Kennis.

Een netwerk.

Of vooral zin om mee na te denken over wat dit zou kunnen worden.

Dan wil ik je spreken.

En misschien kun je op een heel andere manier helpen.

Misschien ken jij namelijk zo’n mens.

Een vader.

Een moeder.

Een grootouder.

Een oude ondernemer.

Een kunstenaar.

Een muzikant.

Een markante dorpsfiguur.

Iemand die een verdwenen ambacht beheerst.

Iemand die een uitzonderlijk stuk geschiedenis zelf heeft meegemaakt.

Iemand waarvan jij denkt:

als deze persoon er straks niet meer is, verliezen we iets wat nooit meer terugkomt.

Vertel mij over die persoon.

Niet ieder verhaal hoeft een film van negentig minuten te worden.

Niet ieder gesprek hoeft honderdduizend mensen te bereiken.

Misschien is het soms al van onschatbare waarde wanneer één kleinkind twintig jaar later opnieuw de stem van zijn grootvader kan horen.

Bene fac, nec respice

En zo kom ik opnieuw bij ons symbolische wapen.

Doe goed en zie niet om.

Voor mij betekent dat niet dat je jezelf moet wegcijferen.

Niet dat mensen grenzeloos van je mogen nemen.

Niet dat je naïef moet zijn.

Integendeel.

Het vraagt soms behoorlijk veel moed om zacht te blijven én je grenzen te houden.

Om iets goeds te doen zonder er een stilzwijgend contract van te maken.

Om iemand te helpen zonder onmiddellijk te berekenen wat de return zal zijn.

Om naar iemand te luisteren van wie je niets nodig hebt.

Om een verhaal door te geven waarin jijzelf niet de hoofdrol speelt.

Misschien zit daar wel een vorm van leiderschap in die mij steeds meer aanspreekt.

Niet:

“Kijk eens naar mij.”

Maar:

“Kom eens luisteren naar deze mens.”

Dat is voor mij ook COEURAGE.

Coeur.

Hart.

Courage.

Moed.

Met een open hart in het leven blijven staan, terwijl je donders goed weet dat alles waar je van houdt op een dag verandert.

De nieuwe aflevering van De Ronde Tafel

Over precies dat thema gaat de nieuwe aflevering van mijn podcast De Ronde Tafel: Doe goed en zie niet om.

Over leiderschap.

Over menselijke verbinding.

Over rouw en vergankelijkheid.

Over zachtheid zonder naïviteit.

Over die bijzondere vrouw met haar rode hoed.

Over mijn vader en de zeezenders.

Maar vooral over de vraag:

welke verhalen mogen wij niet verloren laten gaan?

Beluister de aflevering via Spotify, Buzzsprout of YouTube.

En als dit verhaal iets bij je raakt, wil ik vooral dat je iets doet.

Praat met die persoon waar je tijdens het lezen aan dacht.

Ga zitten.

Leg je telefoon niet op tafel om je meldingen te controleren, maar misschien eens om een stem te bewaren.

En vraag:

“Vertel eens. Hoe was dat toen?”

Luister daarna.

Echt.

Wil je meehelpen?

Ken jij iemand wiens verhaal vastgelegd moet worden?

Of denk je dat jij iets kunt bijdragen aan dit project als maker, filmer, fotograaf, interviewer, schrijver, historicus, archivaris of gewoon als betrokken mens?

Neem contact met me op via denetwerkridder.be.

Je vindt mij ook als Johan Volckaert / De Netwerk Ridder op LinkedIn, Instagram en Facebook. Alles staat ook met links in de podcastbeschrijving.

Ik weet nog niet exact waar dit naartoe gaat.

Maar misschien hoeft dat ook niet.

Sommige dingen beginnen niet met een businessplan.

Ze beginnen met een ontmoeting.

Een rode hoed.

Een verhaal.

En iemand die besluit:

dit mag niet verloren gaan.

Doe goed.
Zie niet om.
En leg vast wat niet verloren mag gaan.

duurzame groeten,

De netwerk ridder